Witaj majowa jutrzenko,
Świeć naszej polskiej krainie,
Uczcimy ciebie piosenką,
Która w całej Polsce słynie.
Witaj maj, trzeci maj,
U Polaków błogi raj.
 
Pierwsza w Europie, a druga na świecie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych), Konstytucja została uchwalona 3 maja 1791 roku w Warszawie. Z jaką dumą i pewnością sygnatariusze Ustawy Rządowej, marszałkowie sejmowi Stanisław Małachowski i Kazimierz Nestor Sapieha, ogłaszali w wydanym 7 maja uniwersale: "Ojczyzna nasza już jest ocalona. Swobody nasze zabezpieczone. Jesteśmy odtąd narodem wolnym i niepodległym". Projekt Konstytucji powstał dzięki współdziałaniu od końca 1790 Stanisława Augusta Poniatowskiego ze stronnictwem patriotycznym, skupiającym znaczną liczbę posłów na sejm. Celem ustawy rządowej było ratowanie Rzeczypospolitej, której terytorium zostało uszczuplone w 1772 r. w wyniku I rozbioru przeprowadzonego przez Prusy, Austrię i Rosję.
Konstytucja 3 maja, będąca ukoronowaniem Sejmu Czteroletniego, miała wprowadzić gruntowne reformy ustrojowe w Rzeczypospolitej Obojga Narodów poprzez naprawę wewnętrznych stosunków społecznych panujących w państwie, uleczyć chory system polityczny i zapobiec dalszemu rozkładowi państwa. Konstytucja zmieniała ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), wprowadziła polityczne zrównanie mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie znosiła liberum veto.
Jak długo Rosja zajęta była wojną z imperium osmańskim, a Wielka Brytania nie była zainteresowana w jego osłabianiu, Rzeczpospolita mogła cieszyć się z owoców swoich reform wewnętrznych. Konstytucja została jednak obalona w połowie 1792 wskutek działalności konfederacji targowickiej i przegranej wojny z Rosją.
Po utracie niepodległości w 1795 roku przez 123 lata rozbiorów przypominała o walce o niepodległość. Dwaj współautorzy Konstytucji – Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj, nazwali ją później „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny”. 
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, już w 1919 roku 3 maja został ogłoszony świętem narodowym. W roku 1925 dzień ten uzyskał dodatkowo sankcję religijną, jako Uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. W czasie II wojny Polacy na emigracji i w kraju również obchodzili święto 3 Maja, znów symbolizujące opór i walkę z okupantem. Po roku 1945 komunistyczne władze zmierzały do likwidacji trzeciomajowych obchodów ze względu na ich utrwalony charakter narodowo-katolicki. Przeciwstawiano im i nagłaśniano propagandowo Święto Pracy. Przez wiele lat nie odbywały się państwowe uroczystości związane z rocznicą 3 maja, a wszelkie próby uczczenia święta podejmowane przez środowiska opozycyjne kończyły się zazwyczaj zatrzymaniami i szykanami ze strony milicji i Służby Bezpieczeństwa. Zmianę przyniósł rok 1980. Wiosną 1981 odbyły się uroczyste, oficjalne obchody rocznicy Konstytucji: władza próbowała zawłaszczyć przywróconą tradycję. Dodać trzeba, że właśnie wtedy udało się wydać kilka edycji tekstu, odbyło się wiele spotkań o charakterze popularnonaukowym oraz poświęconych Konstytucji sesji historyków. Ustawa Rządowa powracała do świadomości i pamięci społecznej Polaków. Przełom przyniósł rok 1990. Nowo wybrany Sejm i Senat powróciły do tradycji i proklamowały dzień 3 maja świętem państwowym. Dziś z dumą i radością możemy obchodzić Święto Narodowe Trzeciego Maja.

1920px-Konstytucja_3_Maja

 

Opublikowano: 2019-04-30

Wydrukuj